Ժամանակով Արևելքի մի հրաշագեղ աշխարհում արդարամիտ և խելացի մի թագավոր է եղել: Նա ունեցել է երեք որդի:

Եղավ, որ այդ թագավորը ծերացավ և կառավարության սանձը կամեցավ դեռ ողջ օրով հանձնել իր ժառանգներից նրան, որն ավելի ընդունակ կլինի այդ դժավրին գործին: Ուստի մի օր կանչեց որդիներին և ասաց.

-Սիրելի որդիներ, տեսնում եք, որ ձեր հայրը ծերացել է ու էլ չի կարող երկիրը կառավարել: Ես վաղուց իջած կլինեի իմ գահից, եթե կատարված տեսնեի այն միտքը, որ երկար տարիներ պաշարել է հոգիս: Եվ հիմա ձեզանից ով որ իմաստուն կերպով լուծե այդ իմ միտքը, նա կստանա իմ թագը, նա կկառավարե իմ ժողովուրդը:

-Ապրած կենա մեր սիրելի հայրը, սուրբ է մեզ համար նրա վեհ կամքը. Այդ ի՞նչ մեծ միտք է, որ չի կարողացել լուծել նրա իմաստուն հոգին:

-Ահա՛ տեսնո՞ւմ եք այդ ահագին և մեծածավալ շտեմարանը, որ վաղուց շինել եմ: Իմ փափագս էր այդ լցնեի այնպիսի բանով, որ ամենապիտանին լիներ աշախարհիս երեսին և որով կարողանայի բախտավոր դարձնել իմ ժողովուրդը: Այդ շտեմարանը մնում է դատարկ:

Եվ հիմա, ո՛վ ձեզնից կարողանա այդ շտերամանը իր բոլոր անկյուններով, ծայրեծայր, լցնել աշխարհի այդ ամենապիտանի բանով, թող նա արժանի լինի գահին:

Առե՛ք գանձերիցս ինչքան որ կուզեք և առանձին-առանձին ուղի ընկեք քաղաքե-քաղաք, աշխարհ-աշխարհ, գտեք այդ բանը և լցրեք իմ շտեմարանը:
Ձեզ երեք անգամ քառասուն օր միջոց եմ տալիս:

Որդիները համբուրեցին հոր ձեռքը և ճանապարհ ընկան:

Ամբողջ երեք անգամ քառասուն օր նրանք շրջեցին քաղաքե-քաղաք, աշխարհե-աշխարհ. տեսան ուրիշ-ուրիշ մարդիկ, ուրիշ-ուրիշ բարքեր ու ժամանակին եկան կանգնեցին հոր առջև:

-Բարով եք եկել, անգին որդիներս, գտե՞լ եք արդյոք և բերել՝ ինչ որ ամենապիտանի բանն է աշխարհում:

-Այո՛, գտել ենք, սիրելի հայր,- պատասխանեցին որդիները:

Եվ հայրն իսկույն վեր առավ որդիներին և գնացին շտեմարանի դուռը. այնտեղ հավաքված էին բոլոր պալատականները և շա՛տ ժողովուրդ:

Թագավորը բացեց դուռը և կանչեց մեծ որդուն.

-Ինչո՞վ կլցնես այս ահագին շտեմարանս, սիրելի որդյակ, ի՞նչ բանով, որ աշխարհում ամենապիտանին լինի:

Եվ մեծ որդին գրպանից հանեց մի բուռ հացահատիկ՝ պարզելով դեպի հայրը՝ ասաց.

-Հացով կլցնեմ այս ահագին շտեմարանը, թանկագին հայր:

Ի՞նչն է աշխարհում ամենապիտանի բանը, քան հացը, ո՞վ կարող է առանց հացի ապրել: Շատ թափառեցի, շատ բան տեսա,- բայց հացից անհրաժեշտ ոչինչ չգտա:

Այն ժամանակ հայրը կանչում է միջնեկ որդուն.

-Ինչո՞վ կլցնես այս ահագին շտեմարանս, սիրելի որդյակ, ի՞նչ բանով, որն աշխարհում ամենապիտանին լինի:

Եվ միջնեկ որդին հանեց գրպանից մի բուռ հող, պարզելով դեպի հայրը՝ ասաց.

-Հողով կլցնեմ ես ահագին շտեմարանը, թանկագին հայր, ի՞նչն է աշխարհում ամենապիտանի բանը, քան հողը: Առանց հողի հաց չկա, առանց հողի ո՞վ կարող է ապրել: Շատ թափառեցի, շատ բան տեսա, բայց հողից անհրաժեշտ ոչինչ չգտա:

Ապա հայրը կանչեց կրտսեր որդուն.

-Ինչո՞վ կլցնես այս ահագին շտեմարանս, սիրելի որդյակ, ի՞նչ բանով, որն աշխարհում ամենապիտանին լինի:

Այդ միջոցին կրտսեր որդին հաստատ քայլերով մոտեցավ շտեմարանին, անցավ շեմքը, գրպանից հանեց մի փոքրիկ մոմ, կայծքարին խփեց հրահանը, կայծ հանեց, վառեց աբեթը, հետո մոմը: Բոլորը կարծում էին, թե նա ուզում է լույսի լուսով լավ զննել շտեմարանը, նրա ահագնությունը:

-Դեհ, ասա, որդի, ինչո՞վ կլցնես.- անհամբեր ձայնով հարցրեց հայրը:

-Լույսով կլցնեմ այս ահագին շտեմարանը, իմաստուն հայր, լույսով միայն: Շատ թափառեցի, շա՛տ աշխարհներ տեսա, բայց լույսից անհրաժեշտ ո՛չ մի բան չգտա: Լույսն է ամենապիտանի բանը աշխարհում: Առանց լույսի հողը հաց չի ծնի, առանց լույսի հողի վրա կյանք չէր լինի:

Շա՛տ թափառեցի, շա՛տ աշխարհներ տեսա և գտա, որ գիտության լույսն է ամենապիտանի բանը, և միայն գիտության լույսով կարելի է կառավարել աշխարհը:

-Ապրե՛ս,- գոչեց ուրախացած հայրը,- քեզ է արժանի գահն ու գայիսոնը, քանի որ լույսով ու գիտությամբ պիտի լցնես թագավորությունդ և մարդկանց հոգիները:

-Ապրա՛ծ կենա մեր երիտասարդ լուսավոր թագավորը,- գոչեցին ոգևորված պալատականներն ու ժողովուրդը ամբողջ:

Жил-был в древние времена в прекрасном восточном царстве справедливый и мудрый царь. У него было три сына.

Настал день, когда царь состарился и захотел передать бразды правления одному из своих наследников — тому, кто будет наиболее способен управлять этим трудным делом. Поэтому однажды он позвал сыновей и сказал:

— Дорогие мои сыновья, вы видите, что ваш отец постарел и больше не может управлять страной. Я давно бы отошел от трона, если бы увидел решение той загадки, что долго терзала мою душу. И теперь тот из вас, кто мудро решит эту загадку, получит мой трон и будет управлять моим народом.

— Да здравствует наш любимый отец, священна для нас его великая воля! — сказали сыновья. — Что же это за великая загадка, которую не смог решить даже его мудрый ум?

— Вот посмотрите на этот огромный и вместительный клад, который я давно построил. Моё желание было наполнить его самым ценным, что есть на земле, чтобы сделать мой народ счастливым. Но клад пуст.

И теперь тот из вас, кто сможет наполнить этот клад со всех его уголков самым ценным в мире, достоин трона.

Берите сколько хотите из моих сокровищ и отправляйтесь в города и страны, ищите это ценное и наполните мой клад. У вас есть три раза по сорок дней.

Сыновья поцеловали руку отца и отправились в путь.

Три раза по сорок дней они путешествовали по городам и странам, видели разных людей, разные обычаи и вернулись к отцу.

— Добро пожаловать, дорогие сыновья, нашли ли вы и принесли самое ценное в мире?

— Да, нашли, дорогой отец, — ответили они.

Отец сразу же повел их к дверям клада, где собрались все придворные и множество народа.

Царь открыл дверь и позвал старшего сына.

— Чем ты наполнишь этот огромный клад, дорогой сын, чем, что самое ценное в мире?

Старший сын вынул из кармана горсть зерна и, показывая отцу, сказал:

— Я наполню этот клад хлебом, дорогой отец. Что может быть ценнее хлеба? Кто может жить без хлеба? Я много странствовал и многое видел, но ничего важнее хлеба не нашел.

Тогда отец позвал среднего сына.

— Чем ты наполнишь этот огромный клад, дорогой сын, чем, что самое ценное в мире?

Средний сын вынул из кармана горсть земли и, показывая отцу, сказал:

— Я наполню этот клад землей, дорогой отец. Что может быть ценнее земли? Без земли нет хлеба, кто может жить без земли? Я много странствовал и многое видел, но ничего важнее земли не нашел.

Потом отец позвал младшего сына.

— Чем ты наполнишь этот огромный клад, дорогой сын, чем, что самое ценное в мире?

Младший сын уверенной походкой подошел к кладу, переступил порог, вынул из кармана маленькую свечу, зажег огниво, зажег фитиль, потом свечу. Все думали, что он хочет осветить клад, чтобы лучше рассмотреть его величие.

— Ну, скажи, сын, чем ты наполнишь клад? — нетерпеливо спросил отец.

— Я наполню этот огромный клад светом, мудрый отец, только светом. Я много странствовал, видел много стран, но ничего важнее света не нашел. Свет — самое ценное в мире. Без света земля не даст хлеба, без света не было бы жизни на земле.

Я много странствовал, видел много стран и понял, что свет науки — самое ценное, и только светом науки можно управлять миром.

— Живи, — воскликнул радостный отец, — ты достоин трона и скипетра, ведь только светом и знанием ты сможешь наполнить свое царство и души людей.

— Да здравствует наш молодой просвещенный царь! — воскликнули восторженные придворные и народ.