ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր

Նոր տնտեսական քաղաքականություն – Վ. Լենինի նախաձեռնած քաղաքականություն (1921–1928), որը մասամբ վերականգնում էր շուկայի եւ մասնավոր սեփականության տարրերը՝ տնտեսական վերականգնման համար ԽՍՀՄ-ում։

Վ. Լենին – Ռուս հեղափոխական, բոլշևիկների առաջնորդ, ԽՍՀՄ-ի առաջին ղեկավար, հիմնադրեց սոցիալիստական պետություն։

Ի. Ստալին – ԽՍՀՄ ղեկավար (1924–1953), իր կառավարման ժամանակ իրականացրեց հարկադիր կոլեկտիվացում, արագ արդյունաբերացում եւ հսկայական քաղաքական ճնշումներ։

սոցիալիստական հասարակություն – Սեփականության հիմնական ձևը պետության կամ համագումարների է, արդյունաբերությունը և տնտեսությունը ղեկավարվում են ընդհանուր բարօրության համար, առանց կապիտալիստական շահագրգռության։

Արդյունաբերացում (Ինդուստրացում) – Արագ արտադրական զարգացում, հիմնականում ծանր արդյունաբերության շեշտով, նպատակ՝ գյուղացիությունից աշխատավորական երկրում անցում։

կուլակ – Համայնքային գյուղացի, որը համարվում էր հարուստ կամ միջին ունեցվածքով, ընդդիմադիր՝ սոցիալիստական քաղաքականության նկատմամբ, հաճախ ենթարկվում էր բռնության կամ վտարման։

ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ

ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչպե՞ս իրականացվեցին նէպը, արդյունաբերացումը և գյուղատնտեսության կոլեկտիվացումը: Ի՞նչ հիմական ուղղություններով արդյունաբերացվեց Հայաստանը:

ՆԷՊ (1921–1928)

Մարդիկ կարող էին փոքր ձեռնարկություններ ունենալ և շուկայում վաճառել արտադրանքը։

Գյուղացին կարող էր իր սեփական գյուղատնտեսությունը վարել։

Արդյունաբերացում (1929–1937)

Հայաստանում սկսեցին կառուցել մեծ գործարաններ, հանքավայրեր, էլեկտրակայաններ։

Մարդկանց աշխատանքի նոր տեղեր ստեղծվեցին, ու արդյունաբերությունն արագ առաջընթաց ունեցավ։

Գյուղատնտեսության կոլեկտիվացում

Գյուղացիներին ստիպեցին միավորվել կոլխոզների ու սովխոզների մեջ՝ համատեղ աշխատելու համար։

Դա պետք էր, որ քաղաքները ու գործարանները սննդամթերքով ապահովվեն։

Հայաստանում հիմնական արդյունաբերական ուղղություններ՝

Հանքարդյունաբերություն (մետալներ, կերամիկա, գոլորշի մետալներ)

Էլեկտրաէներգիա (հիդրոէներգետիկ կայաններ)

Մետալուրգիա և մեքենաշինություն

Քիմիական արտադրանք (գունանյութեր, նյութեր տարբեր ոլորտների համար)

բ. Բացատրի՛ր: Ի՞նչ գաղափարաքաղաքական հիմքերով էին պայմանավորված նէպի, ապա արդյունաբերացման ու կոլեկտիվացման քաղաքականությունը: Ի՞նչ պատճառահետևանքային կապեր կառանձնացնես:

ՆԷՊ (Նոր տնտեսական քաղաքականություն)

Գաղափարաքաղաքական հիմք – Ի՞նչ էր նպատակը. հեղափոխությունից հետո երկիրը վնասված էր, ժողովուրդը թշվառություն էր զգում, ու կոմունիստները ուզում էին պահպանել իրենց իշխանությունը։

Ի՞նչ եղավ – Հեղափոխական կառավարությունը որոշեց մի քիչ ազատություն տալ շուկային և գյուղացուն, որպեսզի մարդիկ ապրեն ու աշխատեն, ու տնտեսությունը վերականգնվի։

Արդյունաբերացում

Գաղափարաքաղաքական հիմք – Ստալինը ուզում էր, որ ԽՍՀՄ-ն ուժեղ դառնա, պաշտպանվի արտաքին պատերազմներից, և բոլորը աշխատեն միասին՝ պետության կարիքների համար։

Ի՞նչ եղավ – Շտապ սկսվեց մեծ արդյունաբերության կառուցումը, գործարաններ, հանքավայրեր, էլեկտրակայաններ։ Այս քայլը փոքր ձեռնարկությունները ու նէպի ազատ շուկան վերացրեց, որովհետև պետությունը վերահսկողություն էր ուզում։

Գյուղատնտեսության կոլեկտիվացում

Գաղափարաքաղաքական հիմք – Պետությունը ցանկանում էր վերահսկել գյուղական արտադրությունը, ապահովել քաղաքի ու գործարանի սննդամթերքը, և գաղափարապես մարդկանց սովորեցնել աշխատել «համայնքային» սկզբունքներով։

Ի՞նչ եղավ – Գյուղացիներին ստիպեցին միավորվել կոլխոզների ու սովխոզների մեջ։ Ոչ բոլորն էին պատրաստ, այդ պատճառով սկսվեցին խնդիրներ, սովեր և դիմադրություն։

Պատճառահետևանքային կապեր

Նէպը – տնտեսությունը մի քիչ վերականգնվեց, մարդիկ սկսեցին ավելի լավ ապրել, բայց պետությունը դեռ լիովին վերահսկող չէր։

Արդյունաբերացումը – պետությունը վերցրեց վերահսկողությունը, արագորեն կառուցվեց ուժեղ արդյունաբերություն, բայց նէպի ազատությունը վերացավ։

Կոլեկտիվացումը – ապահովվեց սննդամթերքի կենտրոնացված վերահսկում, բայց բերեց սոցիալական ճնշումներ, գյուղացիների դժգոհություն և սովեր։

գ. Վերլուծի՛ր: Ի՞նչ դրական և բացասական հետևանքներ ունեցավ արդյունաբերացումը հայերի ու Հայաստանի համար: Արդյոք քիմիական արդյունաբերության զարգացմամբ աշխատատեղերի ավելացումը Հայաստանի ու հայերի կենսական շահերի տեսանկյունից արդարացվա՞ծ էր: Արդյոք Հայաստանի ջրային ռեսուրսների անխնա օգտագործումը բխո՞ւմ էր մեր երկրի ապագայի շահերից:

Արդյունաբերացման դրական հետևանքները

Աշխատատեղեր ու կյանք – Հազարավոր մարդիկ սկսեցին գործարաններում ու հանքերում աշխատել, փող վաստակել, քաղաքներում զարգացավ կյանքի նոր ձև։

Տեխնիկական առաջընթաց – Շինվեցին էլեկտրակայաններ, ճանապարհներ, հիդրոէներգիա։ Տեխնիկայի ու գիտելիքների մակարդակը բարձրացավ։

Քաղաքների ու տնտեսության զարգացում – Երևանը և այլ քաղաքներ մեծացան, Հայաստանն սկսեց արդյունաբերական երկիր դառնալ։

Արդյունաբերացման բացասական հետևանքները

Բնապահպանության վնաս – Հանքարդյունաբերությունը և գործարանները աղտոտեցին գետերն ու օդը։

Գյուղական ու քաղաքային անհավասարություն – Գյուղերից սնունդ տեղափոխվեց քաղաք, գյուղացիների կյանքը դժվարացավ, երբեմն աղքատությունը խորացավ։

Շրջակա միջավայրի ռեսուրսների սպառում – Էներգիայի և ջրի ռեսուրսները սկսեցին սպառվել արագ՝ առանց երկարաժամկետ ծրագրի։

Քիմիական արդյունաբերություն և աշխատատեղեր

Հնարավոր է ասել, որ այն ստեղծեց աշխատատեղեր, մարդիկ վաստակեցին, և երկրի տնտեսությունը զարգացավ։

Բայց քիմիական գործարանների վնասը շրջակա միջավայրին ու մարդկանց առողջությանը նույնպես մեծ էր։

Հետևաբար, արդարացված էր կարճաժամկետ տեսանկյունից, բայց երկարաժամկետ՝ առողջության ու բնության համար ռիսկեր էր պարունակում։

Ջրային ռեսուրսների օգտագործումը

Հիդրոէներգիայի ու արդյունաբերության համար ջուրը շատ արագ օգտագործվեց։

Կարճաժամկետում դա օգտակար էր՝ էներգիա ու աշխատանք ապահովեց, բայց երկարաժամկետում՝ կարող է սպառել ջրային պաշարները, վնասել գյուղատնտեսությանը ու բնական միջավայրին։

Ուստի դա չբխեց երկրի ապագայի շահերից, եթե մտածված ջրային կառավարում չկար։