1. Ազոտի ենթախմբի ընդհանուր բնութագիրը

2. Ազոտ: Ամոնիակ: Քիմիական հավասարակշռություն

3. Ազոտի օքսիդները: Ազոտական թթու 

Հարցեր

1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ազոտի ենթախմբի մեջ։

Ազոտի ենթախումբը (V խումբ, հիմնական ենթախումբ) ներառում է հետևյալ տարրերը`Ազոտ (N), Ֆոսֆոր (P), Արսեն (As), Անտիմոն (Sb), Բիսմուտ (Bi)

Սրանք միասին կոչվում են ազոտի ենթախմբի տարրեր։

2. Ի՞նչ ընդհանուր բան ունեն այդ տարրերի արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքները։

Ազոտի ենթախմբի տարրերի արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքը նման է, քանի որ բոլորն ունեն 5 վալենտային էլեկտրոն։

Ընդհանուր ձևն է՝ ns² np³։
Այսինքն՝ արտաքին շերտում կա 2 s-էլեկտրոն և 3 p-էլեկտրոն։

3. Քանի՞ էլեկտրոն կա ազոտի ենթախմբի տարրերի արտաքին շերտում։

Ազոտի ենթախմբի տարրերի արտաքին շերտում կա 5 էլեկտրոն (էլեկտրոնային կառուցվածքը՝ ns² np³)։

4. Պարբերական աղյուսակի ո՞ր խմբում են գտնվում ազոտի ենթախմբի տարրերը։

Ազոտի ենթախմբի տարրերը գտնվում են` պարբերական աղյուսակի 15-րդ խմբում (V հիմնական խմբում)։

5. Ո՞րն է այդ ենթախմբի ամենաթեթև տարրը։

Ազոտի ենթախմբի ամենաթեթև տարրը ազոտն է։

6. Ինչպե՞ս են փոխվում ազոտի ենթախմբի տարրերի մետաղական հատկությունները վերևից ներքև։

Ազոտի ենթախմբում մետաղական հատկությունները վերևից ներքև մեծանում են։

7. Ի՞նչ օքսիդացման աստիճաններ են առավել բնորոշ այս ենթախմբի տարրերին։

Ազոտի ենթախմբի տարրերին առավել բնորոշ են հետևյալ օքսիդացման աստիճանները՝ −3, +3, +5։

8. Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։

Ազոտի ենթախմբի տարրերը առաջացնում են կովալենտային հիդրիդներ, որոնց ընդհանուր բանաձևն է EH₃ (օրինակ՝ ամոնիակ)։

9. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը խմբում վերևից ներքև շարժվելիս։

Խմբում վերևից ներքև շարժվելիս ատոմային շառավիղը մեծանում է։

Պատճառը՝ ավելանում են էլեկտրոնային շերտերը, և արտաքին էլեկտրոնները գտնվում են ավելի հեռու միջուկից։

10. Ինչպիսի՞ օքսիդներ են առաջացնում այս ենթախմբի տարրերը։

Ազոտի ենթախմբի տարրերը առաջացնում են թթվային օքսիդներ (օրինակ՝ ազոտի և ֆոսֆորի օքսիդները), իսկ ներքևի տարրերը՝ երկդիմի և երբեմն հիմնային օքսիդներ (օրինակ՝ բիսմուտի որոշ օքսիդներ)։

11. Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմների զանգվածը խմբում վերևից ներքև։

Խմբում վերևից ներքև շարժվելիս ատոմների զանգվածը մեծանում է։

Պատճառը՝ յուրաքանչյուր հաջորդ տարրի ատոմում ավելանում են պրոտոններ և նեյտրոններ։

12. Ինչպիսի՞ կապ են սովորաբար առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը՝ կովալենտ թե իոնային։

Ազոտի ենթախմբի տարրերը սովորաբար առաջացնում են կովալենտ կապ։

Քանի որ դրանք հիմնականում ոչ մետաղներ են, նրանք ավելի հաճախ կապվում են էլեկտրոնների համատեղմամբ։

13. Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբում ամենաէլեկտրաբացասականը։

Ազոտի ենթախմբում ամենաէլեկտրաբացասական տարրը ազոտն է։

Էլեկտրաբացասականությունը խմբում վերևից ներքև նվազում է, ուստի ամենամեծ արժեքը վերևի տարրինն է։

14. Ի՞նչ գազ է կազմում մթնոլորտի մեծ մասը՝։

Մթնոլորտի մեծ մասը կազմում է ազոտ։

Այն կազմում է մթնոլորտի մոտ 78%-ը։

15. Ի՞նչ կարևոր կենսաբանական նշանակություն ունի ազոտը։

Ազոտը ունի շատ կարևոր կենսաբանական նշանակություն։

Այն մտնում է՝ սպիտակուցների,նուկլեինաթթուների (ԴՆԹ, ՌՆԹ), և վիտամինների կազմի մեջ։

Այս պատճառով ազոտը անհրաժեշտ է կենդանի օրգանիզմների աճի և զարգացման համար։

16. Որտե՞ղ է կիրառվում արսենը։Ինչպիսի՞ հատկություններ ունի մետաղական թե ոչ մետաղական։

Արսենը կիրառվում է՝ կիսահաղորդիչների արտադրության մեջ (էլեկտրոնիկա), որոշ համաձուլվածքներում, նախկինում՝ գյուղատնտեսական թունանյութերում

Հատկությունները՝ Արսենը ունի կիսամետաղական (մետաղական և ոչ մետաղական միջանկյալ) հատկություններ,
Այսինքն՝ այն ոչ ամբողջությամբ մետաղ է, ոչ էլ լիովին ոչ մետաղ։

17. Ո՞րն է ենթախմբի ամենածանր տարրը:

Ազոտի ենթախմբի ամենածանր տարրը բիսմութ է։

Լրացուցիչ

1․ Ստորև բերված շարքից V ենթախմբից ատոմ պարունակող  թթուները և դասավորիր դրանք ըստ օքսիդիչ հատկությունների նվազման կարգի: Որպես պատասխան ներկայացրու

1. թթուների համարները 1)HPO3,,2)H2SO4,3)HNO3,4)HSbO3,5)HBrO4,6)H3AsO4

3)HNO3, 1)HPO3, 6)H3AsO4, 4)HSbO3

2. Քո ընտրած թթուներից ամենաուժեղ օքսիդիչի

Ամենաուժեղ օքսիդիչը 3) HNO₃ է։

Այսինքն՝ ազոտական թթուն (3) ամենաուժեղ օքսիդիչն է։

3. 6 մոլ քանակով մոլեկուլում պրոտոնների քանակը (մոլ)։

HNO₃ մեկ մոլեկուլում պրոտոնների թիվը՝
H (1) + N (7) + O₃ (24) = 32 պրոտոն

3.6 մոլ × 32 = 115.2 մոլ պրոտոն

2.Լրացրու ընտրելով իոնային միացությունը, հաշվի առնելով, որ ազոտը ցուցաբերում է −3 օքսիդացման աստիճան:

Նյութ բանաձևը Մոլային զանգվածը (գ/մոլ) Նյութի անվանումը 

Na3N 

LINO3 

NO

3.Քիմիական ռեակցիաներ

Ավարտի՛ր քիմիական ռեակցիաների հավասարումները . 

ՆՇԵԼ ՏԵՍԱԿԸ

KOH + HNO₃ → KNO₃ + H₂O

Ca(OH)₂ + SO₂ → CaSO₃ + H₂O

2Fe(OH)₃ → Fe₂O₃ + 3H₂O

4.Իրականացրե՛ք հետևյալ փոխարկումները՝ նշելով պայմանները. 

H2O ->H2 ->H2S 

1) H₂O → H₂
2H₂O —(էլեկտրոլիզ)→ 2H₂ + O₂
Պայման՝ էլեկտրական հոսանք

2) H₂ → H₂S
H₂ + S → H₂S
Պայման՝ տաքացում