1. Ինչպե՞ս է հայտնագործվել բնական ճառագայթաակտիվության երևույթը:

Բնական ճառագայթաակտիվությունը հայտնաբերվել է 1896 թվականին ֆրանսիացի ֆիզիկոս Անրի Բեքերելի կողմից։ Նա ուսումնասիրում էր ուրանային աղերի ֆլուորեսցենցիան և նկատեց, որ ուրան պարունակող նյութերը առանց արտաքին լուսավորման էլ ինքնուրույն արձակում են թափանցող ճառագայթներ, որոնք սևացնում են լուսանկարչական թիթեղը։ Այսպես բացահայտվեց բնական ճառագայթաակտիվության երևույթը։

2. Ի՞նչ է ալֆա մասնիկը? Թվարկեք դրա բնութագրերը:

Ալֆա մասնիկը հելիումի միջուկն է՝ կազմված 2 պրոտոնից և 2 նեյտրոնից, որը արձակվում է որոշ ռադիոակտիվ միջուկների քայքայման ժամանակ։

Բնութագրերը՝ ունի +2 էլեկտրական լիցք, զանգվածը մեծ է (հելիումի միջուկի զանգված), շարժվում է համեմատաբար դանդաղ, ունի թույլ թափանցողություն (կանգնեցվում է թղթով կամ մաշկի արտաքին շերտով), ունի ուժեղ իոնացնող հատկություն։

3. Ի՞նչ է բետտա մասնիկը? Թվարկեք դրա բնութագրերը:

Բետտա մասնիկը արագ շարժվող էլեկտրոն է (կամ պոզիտրոն), որը արձակվում է միջուկային քայքայման ժամանակ։

Բնութագրերը՝ ունի −1 լիցք (էլեկտրոնի դեպքում), շատ փոքր զանգված ունի, շարժվում է մեծ արագությամբ (մոտ լույսի արագությանը), ունի միջին թափանցողություն (կանգնեցվում է մի քանի մմ ալյումինով), իոնացնում է նյութը ավելի թույլ, քան ալֆա մասնիկը։

4.Ի՞նչ է գամմա մասնիկը? Թվարկեք դրա բնութագրերը:

Գամմա մասնիկը իրականում մասնիկ չէ, այլ բարձր էներգիայի էլեկտրամագնիսական ճառագայթում (գամմա ճառագայթ)։

Բնութագրերը՝ չունի լիցք, չունի զանգված, շարժվում է լույսի արագությամբ, ունի շատ մեծ թափանցողություն (կանգնեցվում է միայն հաստ կապարով կամ բետոնով), ունի թույլ իոնացնող ազդեցություն, բայց մեծ էներգիա։

5. Ի՞նչ է ճառագայթման կլանված բաժնեչափը. և ինչ միավորով է չափվում այն:

Ճառագայթման կլանված բաժնեչափը այն ֆիզիկական մեծությունն է, որը ցույց է տալիս, թե ճառագայթման ինչ էներգիա է կլանվում նյութի (կամ մարմնի) 1 կգ զանգվածում։

Միավորը՝ Գրեյ (Gy)
1 Gy = 1 Ջ/կգ (1 ջոուլ էներգիա՝ 1 կգ նյութում)

6. Ճառագայթման ո՞ր բաժնեչափն է մահացու մարդու համար:

Մարդու համար մահացու է համարվում մոտ 4–5 սիվերտ (Sv) ամբողջ մարմնի կլանված ճառագայթման չափաբաժինը կարճ ժամանակում ստանալու դեպքում։

Այս մակարդակում սկսվում է ծանր ճառագայթային հիվանդություն, և առանց բուժման այն հաճախ հանգեցնում է մահվան։

7. Ո՞ր օրգան-համակարգերն են հատկապես խոցելի ճառագայթահարման համար և ինչ օգտակար ազդեցություն ունի փոքր բաժնեչափով ճառագայթահարումը:

Հատկապես խոցելի են՝ արյունաստեղծ համակարգը, սեռական օրգանները, մարսողական համակարգը (աղիները), ինչպես նաև աչքի ոսպնյակը և արագ բաժանվող հյուսվածքները։

Փոքր բաժնեչափով ճառագայթահարումը բժշկության մեջ կարող է օգտակար լինել․ այն կիրառվում է ռենտգեն հետազոտություններում և ճառագայթային թերապիայում՝ ուռուցքային բջիջների աճը դանդաղեցնելու կամ ոչնչացնելու համար։

8. Ինչպիսի՞ն են ատոմի և միջուկի բնութագրական չափերը:

Ատոմի բնութագրական չափը մոտ 10⁻¹⁰ մ է (1 անգստրեմ կարգի), իսկ ատոմի միջուկինը՝ մոտ 10⁻¹⁵ մ (ֆեմտոմետրերի կարգի)։

Այսինքն՝ միջուկը մոտ 100 000 անգամ փոքր է ատոմից, բայց պարունակում է գրեթե ամբողջ զանգվածը։

9. Ի՞նչ կառուցվածք ունի միջուկը:

Ատոմի միջուկը կազմված է պրոտոններից և նեյտրոններից, որոնք միասին կոչվում են նուկլեոններ։

Պրոտոններ՝ ունեն դրական լիցք (+1), նեյտրոններ՝ լիցք չունեն (չեզոք են)

Միջուկում պրոտոններն ու նեյտրոնները պահվում են միասին ուժեղ միջուկային փոխազդեցության շնորհիվ, որը շատ ուժեղ է և հաղթահարում է պրոտոնների միջև վանողական ուժը։

10. Ո՞ր մեծությունն են անվանում միջուկի զանգվածային թիվ:

Միջուկի զանգվածային թիվը (A) կոչվում է միջուկում գտնվող պրոտոնների և նեյտրոնների ընդհանուր թիվը։

Այսինքն՝ A = Z + N, որտեղ Z-ն պրոտոնների (ատոմային թիվ), N-ն՝ նեյտրոնների թիվն է։

11. Ի՞նչ է իզոտոպը: Ջրածնի ինչ իզոտոպներ գիտեք:

Իզոտոպներ կոչվում են նույն քիմիական տարրի ատոմները, որոնք ունեն նույն պրոտոնների թիվ (ատոմային թիվ), բայց տարբեր նեյտրոնների թիվ և հետևաբար տարբեր զանգվածային թվեր։

Ջրածնի իզոտոպներն են՝ պրոտիում (¹H) — չունի նեյտրոն, դեյտերիում (²H կամ D) — ունի 1 նեյտրոն, տրիտիում (³H կամ T) — ունի 2 նեյտրոն (ռադիոակտիվ է)