1. Հասկացությունների ընկալում
- Ի՞նչ է լեզվակռիվը։ Ինչո՞վ է այն տարբերվում սովորական զրույցից կամ կարծիքների փոխանակումից։
Լեզվակռիվը խոսքի վեճ է, որտեղ մասնակիցները ձգտում են հաղթել կամ և հաճախ էլ անցնում են անձնական հարձակումների ու քննադատության։ Սովորական զրույցից կամ կարծիքների փոխանակումից տարբերվում է նրանով, որ նպատակը ոչ թե փոխըմբռնումն է այլ մրցակցությունը՝ լսելու փոխարեն։
- Ի՞նչ է քննարկումը։ Ո՞րն է քննարկման հիմնական նպատակը։
Քննարկումը մեկ թեմայի շուրջ զրույցն է, ովքեր իրենց տեսակետներն ու փաստարկներն են ներկայացնում։ Դրա հիմնական նպատակն է հասկանալ ճշմարտությունը և գալ ընդհանուր հայտարարի։
- Ի՞նչ է բանավեճը։ Ինչո՞վ է բանավեճը տարբերվում քննարկումից։
Բանավեճը հակառակորդ կողմերի միջև տեղի ունեցող կազմակերպված վեճ է, որի նպատակը սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելն ու հակառակորդին հերքելն է։ Ի տարբերություն քննարկման, որը հիմնականում ուղղված է խնդրի համատեղ լուծումներ գտնելուն, բանավեճը կրում է մրցակցային բնույթ և կենտրոնացած է փաստարկների միջոցով հաղթանակ տանելու վրա։
- Կարո՞ղ է քննարկումը վերածվել լեզվակռվի։ Ի՞նչ պայմաններում։
Այո, երբ մարդիկ չլսեն միմյանց և անձնական կարծիքները կարծես հակասեն, քննարկումն ավտոմատ կերպով կարող է վերածվել լեզվակռվի։
- Կարո՞ղ է բանավեճը վերածվել լեզվակռվի։ Բերե՛ք հնարավոր օրինակ։
Այո, երբ մարդիկ չեն լսում միմյանց և շեշտը դնում են միայն սեփական կարծիքների վրա, բանավեճը կարող է վերածվել լեզվակռվի։
- Ձեր կարծիքով՝ լեզվակռվի ժամանակ մարդիկ ավելի շատ փորձում են հասկանալ միմյանց, թե՞ հաղթել միմյանց։ Հիմնավորե՛ք պատասխանը։
Լեզվակռվի ժամանակ մարդկանց հիմնական նպատակն է հաղթել միմյանց, փորձում են պաշտպանել իրենց կարծիքները։
2. Վերլուծական հարցեր
- Պատկերացրե՛ք, որ երկու մարդ ունեն նույն խնդրի վերաբերյալ հակադիր տեսակետներ։ Ի՞նչը կարող է որոշել՝ նրանց զրույցը կվերածվի՞ քննարկման, բանավեճի, թե՞ լեզվակռվի։
- Արդյո՞ք հակառակ կարծիք ունենալը կարող է ինքնին կոնֆլիկտ առաջացնել։ Ինչո՞ւ։
- Կարո՞ղ է մարդը բանավեճում պաշտպանել իր տեսակետը՝ միաժամանակ հարգելով հակառակ տեսակետ ունեցող մարդուն։ Ինչպե՞ս։
- Ի՞նչ տարբերություն կա հետևյալ երկու մոտեցումների միջև․
«Դու սխալ ես» և «Ես համաձայն չեմ քո տեսակետի հետ, որովհետև…»։
Ինչպե՞ս է փոխվում խոսակցության բնույթը։ - Ինչո՞ւ են մարդիկ երբեմն անձնական վիրավորանքների անցնում, երբ չեն կարողանում հիմնավորել իրենց տեսակետը։
- Կարո՞ղ է մարդը բանավեճում փոխել իր կարծիքը։ Ձեր կարծիքով՝ դա պարտությո՞ւն է, թե՞ կարող է լինել մտածողության արդյունք։ Հիմնավորե՛ք։
- Ի՞նչն է ավելի կարևոր բանավեճում՝ հաղթե՞լը, թե՞ հիմնավորված տեսակետ ներկայացնելը։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք։
- Ի՞նչ դեր ունեն փաստերը և օրինակները բանավեճի ժամանակ։ Կարո՞ղ է միայն անձնական կարծիքը բավարար լինել մյուսին համոզելու համար։
3. Իրավիճակների վերլուծություն
Կարդացե՛ք իրավիճակները և որոշե՛ք՝ տվյալ դեպքում գործ ունենք լեզվակռվի, քննարկման, թե բանավեճի հետ։ Յուրաքանչյուր պատասխանը հիմնավորե՛ք։
Իրավիճակ 1.
Երկու սովորողներ տարբեր կարծիքներ ունեն՝ արդյոք դպրոցական համազգեստը պարտադի՞ր պետք է լինի։ Նրանք հերթով ներկայացնում են իրենց տեսակետները, բերում օրինակներ և արձագանքում միմյանց փաստարկներին։
Իրավիճակ 2.
Երկու ընկերներ վիճում են։ Նրանցից մեկը ասում է․ «Դու ընդհանրապես ոչինչ չես հասկանում», իսկ մյուսը պատասխանում է․ «Դու ինքդ ես ոչինչ չհասկանում»։ Զրույցը շարունակվում է վիրավորանքներով։
Իրավիճակ 3.
Դասարանում սովորողները քննարկում են՝ արդյոք սոցիալական ցանցերը դրակա՞ն, թե՞ բացասական ազդեցություն ունեն երիտասարդների վրա։ Յուրաքանչյուրը ներկայացնում է իր տեսակետը և փորձում հիմնավորել այն։
Իրավիճակ 4.
Բանավեճի ընթացքում սովորողներից մեկը ոչ թե պատասխանում է դիմացինի փաստարկին, այլ ասում է․ «Քո ասածը լուրջ ընդունել չի կարելի, որովհետև դու միշտ այդպես ես մտածում»։
Հարց․ Ո՞ր իրավիճակներում է խոսակցության մասնակիցը հեռանում թեմայից և անցնում անձնական վերաբերմունքի։ Ինչո՞ւ։
4. Ինքնուրույն վերլուծական աշխատանք
Ընտրե՛ք որևէ թեմա, որի շուրջ հասարակության մեջ կարող են լինել տարբեր կարծիքներ, օրինակ՝
- բջջային հեռախոսների օգտագործումը դպրոցում,
- սոցիալական ցանցերի ազդեցությունը,
- դպրոցական համազգեստը,
- արհեստական բանականության օգտագործումը կրթության մեջ,
- տնային առաջադրանքների անհրաժեշտությունը։
Ընտրված թեմայի շուրջ պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին․
- Ո՞րն է խնդիրը։
- Ի՞նչ տարբեր տեսակետներ կարող են ունենալ մարդիկ այս հարցի վերաբերյալ։
- Որո՞նք կարող են լինել յուրաքանչյուր տեսակետի հիմնական փաստարկները։
- Ի՞նչ հակափաստարկներ կարող են ներկայացվել։
- Ինչպե՞ս կարելի է քննարկել այս հարցը՝ առանց այն լեզվակռվի վերածելու։
- Ի՞նչ կանոններ պետք է պահպանեն քննարկման մասնակիցները։
- Ձեր կարծիքով՝ ինչո՞վ է տարբերվում համոզելը և պարտադրելը։
- Ի՞նչ պայմաններում կարող է բանավեճը նպաստել խնդրի ավելի լավ հասկանալուն։
5. Վերջնական մտածելու հարց
Եթե երկու մարդ երբեք չեն փոխում իրենց կարծիքը, արդյո՞ք նրանց միջև իրական քննարկում կամ բանավեճ կարող է տեղի ունենալ։
Պատասխանը ներկայացրե՛ք փոքրիկ վերլուծական տեքստի ձևով՝ 8–10 նախադասությամբ։ Ձեր տեսակետը հիմնավորե՛ք օրինակներով։
