1. Հասկացությունների ընկալում
- Ի՞նչ է լեզվակռիվը։ Ինչո՞վ է այն տարբերվում սովորական զրույցից կամ կարծիքների փոխանակումից։
Լեզվակռիվը խոսքի վեճ է, որտեղ մասնակիցները ձգտում են հաղթել կամ և հաճախ էլ անցնում են անձնական հարձակումների ու քննադատության։ Սովորական զրույցից կամ կարծիքների փոխանակումից տարբերվում է նրանով, որ նպատակը ոչ թե փոխըմբռնումն է այլ մրցակցությունը՝ լսելու փոխարեն։
- Ի՞նչ է քննարկումը։ Ո՞րն է քննարկման հիմնական նպատակը։
Քննարկումը մեկ թեմայի շուրջ զրույցն է, ովքեր իրենց տեսակետներն ու փաստարկներն են ներկայացնում։ Դրա հիմնական նպատակն է հասկանալ ճշմարտությունը և գալ ընդհանուր հայտարարի։
- Ի՞նչ է բանավեճը։ Ինչո՞վ է բանավեճը տարբերվում քննարկումից։
Բանավեճը հակառակորդ կողմերի միջև տեղի ունեցող կազմակերպված վեճ է, որի նպատակը սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելն ու հակառակորդին հերքելն է։ Ի տարբերություն քննարկման, որը հիմնականում ուղղված է խնդրի համատեղ լուծումներ գտնելուն, բանավեճը կրում է մրցակցային բնույթ և կենտրոնացած է փաստարկների միջոցով հաղթանակ տանելու վրա։
- Կարո՞ղ է քննարկումը վերածվել լեզվակռվի։ Ի՞նչ պայմաններում։
Այո, երբ մարդիկ չլսեն միմյանց և անձնական կարծիքները կարծես հակասեն, քննարկումն ավտոմատ կերպով կարող է վերածվել լեզվակռվի։
- Կարո՞ղ է բանավեճը վերածվել լեզվակռվի։ Բերե՛ք հնարավոր օրինակ։
Այո, երբ մարդիկ չեն լսում միմյանց և շեշտը դնում են միայն սեփական կարծիքների վրա, բանավեճը կարող է վերածվել լեզվակռվի։
- Ձեր կարծիքով՝ լեզվակռվի ժամանակ մարդիկ ավելի շատ փորձում են հասկանալ միմյանց, թե՞ հաղթել միմյանց։ Հիմնավորե՛ք պատասխանը։
Լեզվակռվի ժամանակ մարդկանց հիմնական նպատակն է հաղթել միմյանց, փորձում են պաշտպանել իրենց կարծիքները։
2. Վերլուծական հարցեր
- Պատկերացրե՛ք, որ երկու մարդ ունեն նույն խնդրի վերաբերյալ հակադիր տեսակետներ։ Ի՞նչը կարող է որոշել՝ նրանց զրույցը կվերածվի՞ քննարկման, բանավեճի, թե՞ լեզվակռվի։
Հակառակ կարծիքներ ունեցող մարդկանց զրույցը կարող է դառնալ քննարկում, երբ նրանք հարգում են միմյանց կարծիքները և լսում գոհալի ներգրավվածությամբ։ Իսկ եթե զրույցը վերածվում է ոգևորության կամ անհարգալից խոսքերի, դա կարող է հանգեցնել լեզվակռվի։
- Արդյո՞ք հակառակ կարծիք ունենալը կարող է ինքնին կոնֆլիկտ առաջացնել։ Ինչո՞ւ։
Այո, հակառակ կարծիքը կարող է կոնֆլիկտ առաջացնել, եթե մարդիկ չեն հարգում միմյանց, չեն լսում դիմացինի տեսակետը կամ փորձում են պարտադրել իրենց կարծիքը։ Սակայն հարգալից երկխոսության դեպքում տարբեր կարծիքները կարող են օգնել ավելի լավ հասկանալ խնդիրը։
- Կարո՞ղ է մարդը բանավեճում պաշտպանել իր տեսակետը՝ միաժամանակ հարգելով հակառակ տեսակետ ունեցող մարդուն։ Ինչպե՞ս։
Մարդը կարող է հստակ և հիմնավորված ներկայացնել իր տեսակետը՝ չվիրավորելով դիմացինին։ Դրա համար պետք է լսել նրա կարծիքը, խոսել հանգիստ ու քաղաքավարի, քննադատել ոչ թե մարդուն, այլ նրա գաղափարը, և ընդունել, որ տարբեր կարծիքներ ունենալը բնական է։
- Ի՞նչ տարբերություն կա հետևյալ երկու մոտեցումների միջև․
«Դու սխալ ես» և «Ես համաձայն չեմ քո տեսակետի հետ, որովհետև…»։
Ինչպե՞ս է փոխվում խոսակցության բնույթը։
«Դու սխալ ես» արտահայտությունը ուղղակիորեն գնահատում է մարդուն և կարող է վիրավորել կամ պաշտպանական արձագանք առաջացնել։ «Ես համաձայն չեմ քո տեսակետի հետ, որովհետև…» ձևակերպումը վերաբերում է ոչ թե մարդուն, այլ նրա կարծիքին և ներկայացնում է հիմնավորում։Այսպիսով, խոսակցությունը դառնում է ավելի հարգալից, հանգիստ և կառուցողական․ կողմերը կարող են քննարկել պատճառները՝ առանց անձնական կոնֆլիկտի։
- Ինչո՞ւ են մարդիկ երբեմն անձնական վիրավորանքների անցնում, երբ չեն կարողանում հիմնավորել իրենց տեսակետը։
Մարդիկ երբեմն անձնական վիրավորանքների են անցնում, որովհետև չեն կարողանում գտնել կամ տրամադրել լավ հիմնավորումներ իրենց տեսակետների համար։ Երբ նրանք զգում են, որ չեն կարող հաղթահարել վիճաբանությունը, նրանք կարող են փորձել հարվածել մյուսին, որպեսզի շեղեն քննարկումը կամ ապացուցեն իրենց ուժը։
- Կարո՞ղ է մարդը բանավեճում փոխել իր կարծիքը։ Ձեր կարծիքով՝ դա պարտությո՞ւն է, թե՞ կարող է լինել մտածողության արդյունք։ Հիմնավորե՛ք։
Մարդը կարող է բանավեճում փոխել իր կարծիքը։ Դա պարտություն չէ, այլ մտածողության արդյունք։ Երբ մարդը լսում է այլ մարդկանց դրվագները կամ փաստերը, նա կարող է հասկանալ, որ իր նախորդ կարծիքը սխալ էր կամ անբավարար։ Այսպիսով, նոր տեղեկությունները կարող են օգնել նրան ավելի լավ կարծիք կազմել։
- Ի՞նչն է ավելի կարևոր բանավեճում՝ հաղթե՞լը, թե՞ հիմնավորված տեսակետ ներկայացնելը։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք։
Բանավեջում ավելի կարևոր է հիմնավորված տեսակետ ներկայացնելը։ Հաղթելը կարող է ժամանակավոր հաղթանակ լինել, բայց ճիշտ և հիմնավորված կարծիքները օգնում են ավելի լավ հասկանալ թեման և զարգացնել քննարկումը։ Եթե մարդիկ կենտրոնանում են տվյալ հարցի վրա, նրանք կարող են սովորել նոր բաներ, փոխանակ միայն հաղթելու համար պայքարելու։
- Ի՞նչ դեր ունեն փաստերը և օրինակները բանավեճի ժամանակ։ Կարո՞ղ է միայն անձնական կարծիքը բավարար լինել մյուսին համոզելու համար։
Փաստերը և օրինակները շատ կարևոր դեր ունեն բանավեճում։ Նրանք օգնում են հիմնավորել տեսակետը և ցույց տալ, որ այն ճիշտ է։ Պարզապես անձնական կարծիքը չէ բավարար, որովհետև մարդիկ երբեմն ուզում են տեսնել ապացույցներ, որպեսզի ավելի վստահ լինեն։ Եթե միայն կարծիքներ են, ապա դա կարող է չհիացնել մյուսին։
